Học giả Việt Nam: “Phát triển khoa học công nghệ của Trung Quốc mở ra cơ hội hợp tác cho thế giới”

Tại Kỳ họp Lưỡng hội 2026 vừa qua, phát triển khoa học công nghệ là một nội dung trọng tâm được các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc bàn thảo, đồng thời thu hút sự quan tâm cao độ của các học giả trên toàn thế giới. Theo TS. Trần Thị Thuỷ, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), định hướng phát triển khoa học công nghệ của Trung Quốc không chỉ có ý nghĩa quan trọng với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, hiện đại hoá đất nước, mà còn cung cấp thêm mô hình tham khảo cũng như mở ra cơ hội hợp tác cho các quốc gia trên thế giới.

TS. Trần Thị Thuỷ, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)

TS.Trần Thị Thuỷ nói:“Có thể thấy khoa học công nghệ là một trong những từ khoá liên quan đến chiến lược phát triển quốc gia hiện nay của Trung Quốc. Nhìn từ góc độ lịch sử thì không phải đến bây giờ Trung Quốc mới chú trọng vào khoa học công nghệ, mà từ những năm 70-80 của thế kỷ trước, khi Trung Quốc bắt đầu thực hiện công cuộc cải cách mở cửa thì hiện đại hoá về khoa học công nghệ đã được xác nhận là một trong bốn trụ cột của con đường hiện đại hoá của Trung Quốc. Thông qua một quá trình rất là lâu dài, với những bản thiết kế chiến lược và tổng thể, có tầm nhìn trung hạn và dài hạn, cho đến nay, khoa học công nghệ của Trung Quốc đã đạt được rất nhiều thành tựu. Có thể thấy là khoa học công nghệ đã phát huy vai trò ngày một lớn trong quá trình phát triển của Trung Quốc, đặc biệt là quá trình Trung Quốc chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế thay vì số lượng thì tập trung vào chất lượng và nhấn mạnh vào phương thức phát triển chất lượng cao”

Theo TS. Trần Thị Thuỷ, định hướng chú trọng phát triển khoa học công nghệ của Trung Quốc được thể hiện thông qua nhiều Bản quy hoạch quan trọng như: “Chiến lược sản xuất tại Trung Quốc 2025” (Made in China 2025) do Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành tháng 5/2015; “Đề cương Chiến lược phát triển quốc gia dựa trên đổi mới sáng tạo” do Trung ương Đảng cộng sản và Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành tháng 5/2016; Nội dung về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo trong “Cương yếu Quy hoạch 5 năm lần thứ XIV và các mục tiêu dài hạn đến năm 2035” ban hành tháng 3/2021…

Những quy hoạch này đặt mục tiêu đến năm 2050 Trung Quốc sẽ trở thành quốc gia tiên phong dẫn dắt sự phát triển khoa học công nghệ của thế giới. Với thế mạnh của một quốc gia có sự tập trung nguồn lực rất cao, đặc biệt là vai trò “thiết kế” và “phân bổ” các nguồn lực của chính phủ Trung ương, khoa học công nghệ của Trung Quốc đã có sự phát triển rất nhanh, học giả Việt Nam đánh giá.

TS.Trần Thị Thuỷ nói: “Hiện nay, khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo đang là những động lực quan trọng thúc đẩy nền kinh tế Trung Quốc. Trong 1-2 năm gần đây, thành tựu phát triển khoa học công nghệ của Trung Quốc đã được cả thế giới công nhận. Ví dụ như là một báo cáo gần đây của Viện Nghiên cứu chính sách ở Australia đã nhận định rằng 57/64 công nghệ tiên tiến hàng đầu của thế giới đang do Trung Quốc dẫn đầu, đặc biệt là lĩnh vực AI ứng dụng hay là hệ thống tự hành, máy bay không người lái, rô-bốt hình người thì Trung Quốc đang dẫn đầu thế giới về số lượng cũng như đạt được những thành tựu cơ bản và rất đáng ghi nhận về mặt chất lượng.”

Liên quan đến các định hướng phát triển khoa học công nghệ của Trung Quốc trong giai đoạn tới, TS. Trần Thị Thuỷ cho rằng có sự thống nhất cao về giữa mục tiêu ngắn hạn (năm 2026), trung hạn (giai đoạn 2026-2030) và dài hạn (đến 2035).

TS.Trần Thị Thuỷ nói:“Tại Kỳ họp Lưỡng hội năm 2026 lần này, trong Báo cáo Công tác chính phủ do Thủ tướng Lý Cường trình bày, một trong hai từ khoá được sử dụng nhiều nhất đó chính là “cải cách và đổi mới sáng tạo”. Điều đấy một lần nữa cho thấy là trọng tâm công tác của Chính phủ Trung Quốc trong năm 2026 sẽ tiếp tục nhấn mạnh vào đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ.”

Trong Kế hoạch phát triển Trung Quốc giai đoạn 2026-2030, khoa học công nghệ được định vị với mục tiêu tăng cường năng lực tự cường tự chủ về khoa học công nghệ ở trình độ cao, tạo động lực phát triển lực lượng sản xuất chất lượng mới. Trong đó, bốn mũi nhọn gồm: Tăng cường các đổi mới sáng tạo nguyên gốc và công nghệ cốt lõi; nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của hệ thống, nhấn mạnh vai trò chủ thể trong khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp và cuối cùng là tiếp tục thúc đẩy công tác đào tạo nhân tài.

TS.Trần Thị Thuỷ nói:“Cá nhân tôi đánh giá là bốn trụ cột về khoa học công nghệ trong giai đoạn 2026-2030 của Trung Quốc là hoàn toàn phù hợp với định hướng mang tính chiến lược chung của Trung Quốc về khoa học công nghệ. Theo Đề cương về Chiến lược Đổi mới sáng tạo quốc gia của Trung Quốc được ban hành năm 2016, mục tiêu chiến lược đến 2035, tức là giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 này sẽ là giai đoạn tiền đề tạo ra các ngành nghề mạnh, kinh tế mạnh với mục tiêu thúc đẩy sự dung hợp sâu sắc giữa đổi mới khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo ở các ngành kinh tế. Vì vậy cho nên tôi nghĩ rằng đây là định hướng hoàn toàn phù hợp với mục tiêu trung hạn và dài hạn đó của Trung Quốc.”

Học giả Việt Nam đánh giá, sự phát triển của Trung Quốc trong lĩnh vực khoa học công nghệ sẽ đóng góp tích cực cho thế giới, đóng vào việc chuyển đổi xu hướng hợp tác với các nước theo hướng xanh hoá, số hoá và chất lượng cao.

TS.Trần Thị Thuỷ nói:“Cá nhân tôi cho rằng sự phát triển về đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ của bất cứ quốc gia nào cũng sẽ góp phần tích cực vào sự phát triển chung của thế giới theo hướng đổi mới sáng tạo. Về sự phát triển về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Trung Quốc trong thời gian gần đây, cá nhân tôi cũng đánh giá rằng sẽ cung cấp thêm một phương án lựa chọn, tham khảo về mô hình phát triển cho những quốc gia đi sau, cũng như là cung cấp thêm một đối tác hợp tác tin cậy cho các quốc gia mong muốn tiếp tục phát triển về khoa học công nghệ cũng như là đổi mới sáng tạo.”

TS. Trần Thị Thuỷ cũng rất lạc quan về tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực khoa học công nghệ giữa hai quốc gia láng giềng là Trung Quốc và Việt Nam.

TS.Trần Thị Thuỷ nói: “Trong những cuộc gặp cấp cao gần đây, lãnh đạo của cả hai Đảng, hai Chính phủ hai nước [Việt Nam và Trung Quốc] đều nhấn mạnh rằng đổi mới về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ là trọng tâm hợp tác của hai nước thời gian tới. Việt Nam cũng rất mong muốn được hợp tác với Trung Quốc ở trong những lĩnh vực mà Trung Quốc đã có những thành tựu nhất định, ví dụ như là nông nghiệp chất lượng cao, hay là đào tạo nhân lực về khoa học công nghệ. Tôi hy vọng rằng trong thời gian tới, hợp tác về khoa học công nghệ giữa Việt Nam và Trung Quốc sẽ đạt được nhiều thành tựu, qua đó giúp Việt Nam thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, và đặc biệt là thúc đẩy vai trò của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của Việt Nam.”