“ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງເວລາ” ຂອງບຸນຫົດນໍ້າຢູ່ຢຸນນານມາຈາກໃສ?

ເດືອນເມສາທຸກປີ, ທົ່ວທຸກພາກຂອງຢຸນນານຈະຕ້ອນຮັບການມາເຖິງຂອງບຸນຫົດນໍ້າ, ຜູ້ຄົນເຕົ້າໂຮມກັນຢູ່ເດີ່ນກວ້າງຂອງຕົວເມືອງ ແລະ ບ້ານ, ສົ່ງຕໍ່ຄວາມສຸກ ແລະ ຄໍາອວຍພອນໃນຟອງອາຍນໍ້າ.

ວັນທີ 13 ເມສາ, ບຸນປີໃໝ່ຊົນເຜົ່າໄຕ ຈສ 1388(ຈຸນລະສັກກະລາດ 1388) (ບຸນສົງການ ຄສ 2026) ຂອງເຂດປົກຄອງຕົນເອງຊົນເຜົ່າໄຕ ສິບສອງປັນນາ ໄດ້ເປີດຂຶ້ນຢູ່ເມືອງຊຽງຮຸ່ງ; ສ່ວນຢູ່ເຂດປົກຄອງຕົນເອງຊົນເຜົ່າໄຕ ແລະ ເຜົ່າຈິ່ງພໍ ເຕີຫົງ, ກິດຈະກຳບຸນສົງການໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 10 ເມສາ. ນອກຈາກບຸນສົງການແລ້ວ, ທຸກໆປີ ເຕີຫົງ ຍັງຈະຈັດພິທີສະຫຼອງປີໃໝ່ເຜົ່າໄຕ ໃນເດືອນພະຈິກ. ເປັນຫຍັງບຸນສົງການທີ່ຄ້າຍຄືກັນນີ້ ຈຶ່ງມີ “ຄວາມແຕກ

ຕ່າງທາງເວລາ” ລະຫວ່າງ ສິບສອງປັນນາ ແລະ ເຕີຫົງ? ແລະ ບຸນສົງການກັບປີໃໝ່ໄຕ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແນວໃດ?

ອີງຕາມປຶ້ມ “ປະຕິທິນດາລາສາດຂອງຊາວໄຕ” ທີ່ຮຽບຮຽງໂດຍສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້າຊົນເຜົ່າສ່ວນໜ້ອຍສິບສອງປັນນາ ແລະ ຈັດພິມໂດຍສໍານັກພິມຊົນເຜົ່າຢຸນນານ, ໄດ້ບັນທຶກໄວ້ວ່າ: ໃນປະຫວັດສາດຂອງຊາວໄຕມີປະຕິທິນຫຼາຍຊະນິດ ເຊັ່ນ: ປະຕິທິນຕ້າໄຕ, ປະຕິທິນຈູ່ລາ ແລະ ອື່ນໆ. ສາຂາໄຕຂອງສິບສອງປັນນາແມ່ນໃຊ້ປະຕິທິນຈູ່ລາ, ເຊິ່ງເດືອນຕົ້ນປີແມ່ນເດືອນ 6 ຕາມປະຕິທິນຂອງຊາວໄຕ, ເຊິ່ງກົງກັບເດືອນ 4 ຕາມປະຕິທິນສາກົນ; ສ່ວນປະຕິທິນໃຫຍ່ຂອງຊາວໄຕນາທີ່ໃຊ້ໃນເຕີຫົງແມ່ນໃຊ້ປະຕິທິນຕ້າໄຕ, ເດືອນຕົ້ນປີແມ່ນເດືອນ 12 ຕາມປະຕິທິນຂອງຊາວໄຕ, ເຊິ່ງກົງກັບເດືອນ 11 ຕາມປະຕິທິນສາກົນ, ແລະ ຍັງມີການຄິດໄລ່ປະຕິທິນຂອງຊາວໄຕໃນຮູບແບບທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນສາຂາອື່ນໆຂອງເຕີຫົງ.

“ຄຳກ່າວທີ່ວ່າ ‘ບຸນຫົດນ້ຳແມ່ນປີໃໝ່ຕາມປະຕິທິນໄຕ’ ນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງທັງໝົດ, ລະບົບປະຕິທິນຂອງໄຕແຕ່ລະກຸ່ມຍ່ອຍຍັງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ.” ທ່ານ ໂຈ່ວ ຢາງຊິນ, ຫົວໜ້າຫໍສະໝຸດລັດຖະບານກິ່ງແຂວງສິບສອງປັນນາ ແລະ ຫົວໜ້າສູນປົກປັກຮັກສາເອກະສານບູຮານ, ໄດ້ແນະນຳວ່າ: ໄຕກຸ່ມຍ່ອຍລື້ (Lue) ຢູ່ສິບສອງປັນນາ ໃຊ້ປະຕິທິນຈູ່ລາ, ເຊິ່ງໃນລະບົບປະຕິທິນນີ້, ບຸນຫົດນ້ຳແມ່ນປີໃໝ່ຕາມປະຕິທິນໄຕລື້, ໃນພາສາໄຕລື້ເອີ້ນວ່າ “ສັງຂານປີໃໝ່”. ໃນຊ່ວງບຸນຫົດນ້ຳ, ຊາວໄຕລື້ທ້ອງຖິ່ນຈະອວຍພອນໃຫ້ກັນດ້ວຍການຫົດນ້ຳ, ໂດຍໃຊ້ນ້ຳສະອາດເພື່ອສົ່ງທ້າຍປີເກົ່າ.

ແຕກຕ່າງຈາກສາຂາໄຕລື້ໃນກິ່ງແຂວງສິບສອງປັນນາ, ສາຂາໄຕນາ ໃນກິ່ງແຂວງເຕີຮົງ ໃຊ້ປະຕິທິນຕ້າໄຕ, ປີໃໝ່ແມ່ນ "ຈິງປີໃໝ່" ປະມານເດືອນພະຈິກຂອງທຸກໆປີ, ແລະ ບຸນສົງການທີ່ຈັດຂຶ້ນໃນເດືອນເມສາ ແມ່ນບຸນປະເພນີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຊາວໄຕ, ເຕີອາງ ແລະ ອາຊາງ ໃນກິ່ງແຂວງເຕີຮົງ, ບໍ່ແມ່ນງານສະຫຼອງປີໃໝ່.

“ປະຕິທິນທີ່ແຕກຕ່າງກັນມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນຕົ້ນກຳເນີດ, ວິທີການຄິດໄລ່ ແລະ ການກຳນົດວັນປີໃໝ່, ເຊິ່ງກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມແຕກຕ່າງຂອງງານບຸນໃນພາກພື້ນທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະນີ້.” ທ່ານ ໂຈວ ຢາງຊິນ ແນະນຳວ່າ: ນອກຈາກປະ

ເທດຈີນແລ້ວ, ບັນດາປະເທດໃນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ເຊັ່ນ: ກຳປູເຈຍ, ໄທ, ມຽນມາ, ລາວ ແລະ ປະເທດອື່ນໆກໍມີງານບຸນສົງການຄືກັນ, ເຊິ່ງຢູ່ປະເທດໄທເອີ້ນວ່າ: ງານບຸນສົງການ, ຢູ່ກຳປູເຈຍເອີ້ນວ່າ: “ປີໃໝ່ກຳປູເຈຍ”. ງານບຸນເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນອີງໃສ່ປະຕິທິນຈູ່ລ້າ, ລ້ວນແຕ່ມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ຄວາມສຳພັນທາງດ້ານວັດທະນະທຳອັນເລິກເຊິ່ງ.

ນັກຂ່າວໄດ້ສຳຫຼວດ ແລະ ພົບວ່າ: ເວລາຂອງບຸນປີໃໝ່ຢູ່ແຂວງຢຸນນານ ເຊັ່ນ: ສິບສອງປັນນາ, ລິນຊາງ, ຮົງເຫີ ແລະ ອື່ນໆ ແມ່ນບໍ່ຄືກັນ, ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໜຶ່ງຫາສອງອາທິດ. "ນອກຈາກການປະຕິບັດຕາມປະຕິທິນທີ່ແຕກຕ່າງກັນແລ້ວ, ຮີດຄອງປະເພນີຂອງບຸນປີໃໝ່ລາວກໍມີການພັດທະນາໄປຕາມການພັດທະນາຂອງສັງຄົມ." ຜູ້ຊ່ຽວຊານໄດ້ອະທິບາຍວ່າ: ໃນດ້ານໜຶ່ງ, ຊົນເຜົ່າໄຕຍ່ອຍຕ່າງໆໄດ້ສ້າງຕັ້ງປະເພນີບຸນທີ່ເປັນເອກະລາດຂອງຕົນເອງໃນປະຫວັດສາດ, ແລະ ມີການພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດໃນການກໍານົດເວລາຂອງບຸນຫົດນໍ້າປີໃໝ່; ໃນອີກດ້ານໜຶ່ງ, ບາງພື້ນທີ່ເພື່ອສົ່ງເສີມການພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ວັດທະນະທໍາ, ຈະປັບປ່ຽນເວລາຂອງບຸນຫົດນໍ້າປີໃໝ່ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສະຖານະການຕົວຈິງ, ເພື່ອຈັດກິດຈະກໍາຫົດນໍ້າໃນຊ່ວງເວລາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ.

ເຖິງແມ່ນວ່າເວລາ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີຂອງການຫຼິ້ນບຸນຫົດນໍ້າໃນແຕ່ລະທ້ອງຖິ່ນຈະແຕກຕ່າງກັນ, ແຕ່ບຸນນີ້ໃນປັດຈຸບັນໄດ້ກາຍເປັນງານບຸນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່, ເຊິ່ງປະຊາຊົນຈາກທຸກຊົນເຜົ່າໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມ, ສະເຫຼີມສະຫຼອງ ແລະ ມ່ວນຊື່ນນໍາກັນ. ໂດຍນໍາໃຊ້ນໍ້າເປັນສື່ກາງ, ຜູ້ຄົນໄດ້ສົ່ງຕໍ່ຄໍາອວຍພອນ ແລະ ຂໍພອນໃຫ້ມີສຸຂະພາບແຂງແຮງ ຜ່ານສຽງຫົວ ແລະ ນໍ້າທີ່ກະຈາຍອອກໄປ, ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງພາບອັນມີຊີວິດຊີວາຂອງການພົວພັນ, ແລກປ່ຽນ ແລະ ການປະສົມປະສານກັນລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າຕ່າງໆໃນຄອບຄົວໃຫຍ່ຂອງປະຊາຊາດຈີນ.